'De leugen regeert' is een uitspraak van de Nederlandse koningin Beatrix. Ze karakteriseerde in november 1999 in een gesprek met het Genootschap van Hoofdredacteuren (dat is een informele 'club' van de hoofdredacteuren van de belangrijkste Nederlandse media) met deze woorden wat ze dacht over de kwaliteit van de Nederlandse journalistiek (een grove en onterechte veralgemening trouwens). Sinds september 2000 gebruikt de omroepzender VARA het citaat als titel voor een televisieprogramma waarin journalistieke uitglijders onder de loep genomen worden (zou hier ook best mogen bestaan, en zo niet in de vorm van een tv-programma dan toch als website).

Dit stukje gaat niet over de al dan niet vermeende (tendens naar) mis- en desinformatie in de media, wel over de angst en krampachtigheid die er in sommige organisaties heerst (in meer dan u denkt). In het algemeen en naar de media toe in het bijzonder (dat hangt meestal samen). Waar angst, soms zelf terreur, regeert.

Recent kreeg ik op een telefonisch verzoek om informatie als antwooord iets in de trant van (ik citeer dus niet letterlijk) "u moet begrijpen, dat kan ik u niet kan vertellen, ik heb kindjes en een hypotheek. Een prettige dag nog". In een ander recent geval werd uit pure angsthazerij (of het gebrek aan een beetje moed) de telefoon neergegooid en nadien niet meer opgenomen. Ik wilde nochtans simpele vragen stellen (dat is mijn vak) over het hoe en waarom van bepaalde dingen - zaken die ik vernomen of achterhaald had en die ik behalve gecontroleerd/bevestigd ook nog toegelicht wilde krijgen.

Tot mijn grote ontsteltenis ontdekte ik eveneens onlangs dat bij een dienstverlener, ook actief op HR-vlak trouwens, een heus terreurregime heerst. Waarbij manipulatie en controle van informatie en van mensen door de bedrijfsleiding de regel is - samen met heel wat window dressing en verspreiden van onjuiste gegevens, intern en extern. Management by fear and lies.

Ik troost mezelf bij de gedachte dat dergelijke situaties onmogelijk kunnen blijven duren, dat de mensen dat door krijgen, er gedegouteerd van worden: medewerkers het bedrijf verlaten of gedemotiveerd worden, klanten en andere stake holders afhaken. Dat wat men krampachtig probeert te verbergen of verhullen ooit wel aan het licht zal komen, zal uitlekken. En dat dergelijke organisaties op termijn gedoemd zijn om te verdwijnen. Want openheid, transparantie en ethiek zijn even essentiële voorwaarden voor zakelijk succes dan empowerde en deskundige medewerkers. Denk maar aan Enron (waarvan de CEO en een aantal handlangers vandaag voor een Amerikaanse rechtbank verschijnen). Wat zou u, al dan niet als HR-professional, trouwens gedaan hebben mocht u pakweg bij Enron gewerkt hebben en op de hoogte geweest zijn van de malversaties die later aan het licht kwamen. Ik hoop: klokkenluider gespeeld hebben, de vuile was (het gesjoemel dus) naar buiten gebracht hebben. Wellicht droom ik. Want de angst regeert.