De zoektocht naar een eigen Europees business- en managementmodel

De European Club For Human Resources (zie Inside) organiseerde in mei 2003 een studiedag over de effectiviteit van het Europese sociale model. Het hoofdkenmerk van dat model (ook wel paradigma geheten: een geheel van uitgangspunten, theoretische concepten en praktijken) werd omschreven als ‘de balans tussen economische doelstellingen en sociale objectieven’. De vraag of dit niet eerder een normatieve dan wel descriptieve benadering van de werkelijkheid is - volgens mij eerder een normatieve -, laat ik hier in het midden. Feit is dat er in Europa een brede opiniestroming en zelfs min of meer een consensus bestaat over de wenselijkheid om een evenwicht te vinden tussen economische en sociale imperatieven. Behalve misschien een paar archaïsche ultraliberalen al dan niet geïnspireerd door de economische leerstellingen van Milton Friedman en de Chicago-school en kritiekloze aanhangers dan wel geobsedeerde fetisjisten van de Amerikaanse duale samenleving bestrijdt geen zinnig mens in Europa nog deze zienswijze.

De laatste tijd neemt ook in ondernemingskringen de kritiek toe op uitwassen en/of beperkingen van het Amerikaanse model. Men moet geen overjaarse gauchist zijn om kanttekeningen te maken bij dat maatschappijmodel. Sinds in 1991 de Franse bankverzekeraar Michel Albert (ex-topman van AGF) zijn spraakmakende boek 'Capitalisme contre capitalisme (in het Nederlands vertaald en beschikbaar) publiceerde, is het debat over en de zoektocht naar de inhoud van de zogenaamde 'derde weg' (een weg tussen het louter marktgerichte kapitalisme en etatistische en vooral dictatoriale communisme) niet meer weg te denken.

In zijn vorig jaar verschenen boek 'Onafhankelijkheid voor Europa. Het einde van het Amerikaanse ondernemingsmodel’ (zie ook www.hrm.net/books - uitgaven 2004) waarvan een Engelstalige en Duitse versie is aangekondigd, bepleit Donald Kalff, een voormalig topman uit het bedrijfsleven (o.a. Shell en KLM) en tegenwoordig professor en consultant bij Roland Berger (een McKinsey-achtige adviseur maar van Duitse oorsprong) de noodzaak van een nieuw ondernemersmodel waar niet enkel winst de maatstaf en doelstelling is. Om daartoe te komen stelt hij dat er een grondige ommekeer met komen op het vlak van het corporate goverance: andere toezichthouders, een bestuur met andere prioriteiten en andere middelen om de onderneming te sturen.

Volgens Kalff heeft het Amerikaanse model de sociale grondslagen voor samenwerking, vertrouwen en betrokkenheid ernstig aangetast. Leidende politici als Reagan en Thatcher stonden aan de wieg van de nefaste 'veramerikanisering' van het Europese bedrijfsleven, stelt Kallf. En zij werden volgens de auteur gevolgd door markante ondernemingen die eveneens focusten op de aandeelhouderswaarde - shareholders - en de macht van de CEO. Het middenkader, de werkvloer en vooral de vakmensen werden vergeten. Maar belangrijker nog: ook de economische prestaties van dat model is, bij nader inzien, ondermaats en in elk geval niet wat men beweert.

Met veel cijfers toont Kalff aan dat ondernemingen die het Amerikaanse ondernemingsmodel (unilateraal gericht op aandeelhouderswaarde) hanteren, het afgelopen decennium veel slechtere prestaties geleverd hebben dan hun Europese evenknieën en dan algemeen wordt aangenomen. Bovendien zijn er aanzienlijke onzichtbare kosten gemaakt, ook op sociaal en gezondheidsvlak. De vaststellingen van Kallf zijn niet eens origineel en door talrijke anderen, waaronder vooraanstaande economisten, eerder gemaakt. Het in 2003 verschenen boek 'Wereldmarkt Amerika' van de Franse economische journalist Emmanuel Todd (in 2002 verschenen als 'Après l' empire, Essai sur la décomposition du système américain) draagt eveneens bergen aan onweerlegbaar feitenmateriaal voor deze stelling aan. Het is trouwens opvallend dat Kalff het boek van Tod blijkbaar niet kent want hij vermeldt het nergens.

Enkele weken geleden verscheen Leiderschap in de 21ste eeuw, een boek van Dominique Haijtema. Het boek is een bundeling van interviews die de auteur, redacteur bij het Nederlandse blad 'Management Team', vorig jaar voerde met tien van de meest spraakmakende hedendaagse managementdenkers. Peter Drucker, wellicht de meest ernstige, minst modieuze en meest wetenschappelijke van allen, sprak de journaliste niet. Dat is spijtig maar begrijpelijk: gezien de hoge leeftijd van de man - hij is 96 jaar maar nog tamelijk kwiek - staat hij nog zelden interviews toe. De conclusie uit al die gesprekken is eveneens dat het Amerikaanse ondernemingsmodel moet worden losgelaten. Voor alle duidelijkheid: Haijtema sprak ook met Amerikaanse managementgoeroes zoals Stephen Covey en Warren Bennis. (Voor meer info over en bestelling van het boek: www.hrm.net/books)

De tegenstelling die de laatste decennia is ontstaan tussen Amerika en Europa op politiek, militair en economisch gebied komt met andere woorden stilaan ook tot uiting in de ondernemings- en managementmodellen. Nog maar weinig aandacht is daarbij geschonken aan de vraag of er ook zo iets als een Europees HR-model bestaat en zo ja wat daar de kenmerken van zijn. Feit is dat de meeste axioma's, denkbeelden en praktijken van het moderne HRM in de Angelsaksische wereld zijn ontstaan en dat, als er al zo iets als een Europees HRM-concept en -praktijk bestaat, dat dit nog weinig uitgekristalliseerd en erg embryonaal is. Er is tevens nog maar weinig onderzoek naar gevoerd, ook in academische kringen. Op Chris Brewster van de Cranfield School of Management en Jaap Paauwe van de Ersamus-universiteit Rotterdam na zijn er amper academici die zich met de materie bezighouden.

HRM Net zal de volgende maanden het debat over de wenselijkheid en de contouren van dat Europese en in het bijzonder het Rijnlandse HR-model aanzwengelen en voeden. Een eerste bescheiden bijdrage tot dat debat is het artikel in de Opinie-rubriek van de Nederlandse hoogleraar Mathieu Weggeman: Terug naar de Rijnlandse werkcultuur.

9/5/2005 door Marc Ernst

HRM-weblog van Marc Ernst

 
'Echt nieuws is informatie die iemand niét gepubliceerd wil zien'
(Christian Van Thillo, CEO De Persgroep)


'Het is tijd om te bepalen waar het allemaal op staat'
(Bram Vermeulen & Freek de Jonge)


'Schop de mensen, tot ze een geweten krijgen.' 'Wat heeft het alles voor zin?' (L.P. Boon)

'Anger is a gift' (Zack de la Rocha/Rage Against The Machine)

op hrmblogs.net
www (via google)

Blogs uit mijn 'vroeger leven'

Archief van blogs die ik eerder op hrm.net publiceerde